ERSTE IRANISCHE BRIEFMARKE ALS WAHRZEICHEN UNSERES CLUBS

www.club-iranischer-briefmarkensammler.de

CLUB
IRANISCHER BRIEFMARKENSAMMLER
( C I B )



تمبر در ایران

از روزنامه همشهری جمعه 6 آذر 1383 شماره 3566
مؤلف افسر شیر دل

«اگر نا مه ای به مقصد نرسد دولت پنج تومان به فرستنده خواهد پرداخت0 »

در سال 1244 شمسی (1865 میلادی) 25 سال از انتشار اولین تمبر جهان می گذشت و برخی از کشورهای اروپایی و همچنین آمریکایی دست به انتشار تمبر زده بودند ولی این جهانگرد کوچک هنوز به قاره آسیا راه نیافته بود تا این که بعضی کشورهای آسیایی نسبت به موضوع علاقه مند شده و تمبر را جزئئ از نیازمندی های زمان خود احساس کردند 0
ترکیه به عنوان اولین کشور آسیایی مبادرت به انتشار تمبر کرد و ایران دومین کشوری بود که در این راه پیشقدم شد0 کشورمان از زمان صفویه با تمدن غرب آشنا شده وبه تهیه بعضی وسایل جدید مانند اسلحه و کشتی سازی پرداخته بود0 در زمان پادشاهان قاجار به ویژه اواسط سلطنت ناصرالدین شاه ، قدم های بلند تری در این راه برداشته شد و علاوه بر ایجاد پست منضم و تاسیس اولین خط تلگراف بین قصر سلطنتی و باغ لاله زار ، انتشار نخستین تمبر ایران صورت پذیرفت0
گرچه در برخی از کتابها آمده است که ناصرالد ین شاه قاجار پس از مراجعت از سفر فرنگ فرمان به انتشار تمبر داد ، ولی حقیقت آن است که انتشار تمبر در ایران مد تی قبل از آن که ناصرالد ین شاه سفر خود را به فرنگ آغاز کند جامه عمل پوشید، زیرا وی در طول سلطنت خود سه سفر به فرنگ داشت که نخستین سفر آن در 14ربیع ا ول سال 1290 قمری ( 1871میلادی) صورت گرفت ، در حالی که تمبر ایران چند سال پیش از این تاریخ انتشار یافته بود 0 به حر حال نسبت به تاریخ دقیق انتشار نخستین تمبر ایران اختلاف عقیده زیادی وجود دارد 0 عدهای از تمبر شناسان معتقدند اولین تمبر در سال 1870 میلادی منتشر شد و معدودی سال1869 میلادی را نام میبرند0 حال آن که یکی از بزرگترین تمبر شناسان انگلیس به نام برایت فوس معتقد است تمبر ایران نخستین بار در سال 1868 به جریان افتاد و دلیل او مبتنی بر پاکت پستی است که در کلکسیون «تاپلینگ» موزه لندن وجود دارد و روی آن چند تمبر «باقری» الصاق شده و به فارسی تاریخ آن ماه جمادی الثانی 1287 قمری (1868میلادی -1247شمسی) قید شده است0 بدیهی است این پاکت سند بسیار ارزنده ای در مورد تاریخ انتشار اولین تمبر شیر و خورشیدی ایران به شمار می آید 0هنگامی که پست هند و انگلیس در سواحل جنوبی ایران دایر شد مردم ایران با تمبر آشنایی یافتند و با مراجعه به اسناد تاریخی مشخص
می شود که وقتی ناصرالدین شاه به سلطنت رسید،هشت سال از انتشار اولین تمبر جهان می گذشت0 با این حال 20 سال دیگر نیز سپری شد تا دولت ایران به فرمان شاه هیأتی را جهت مطالعه در زمینه چگونگی تهیه تمبر در ایران ،به فرانسه اعزام داشت0 یکی از چند تن افرادی که پس از اطلاع از نیت دولت ایران با هیات ایرانی وارد مذاکره شد شخصی به نام ریستر بود که طرح اولین تمبر ایران را تهیه کرد0 این طرح که به شیر خوابیده معروف است ، مورد پسند دولت ایران قرار نگرفت0 ریستر غیر از این سری ، سه طرح دیگر نیز با نقش شیر و خورشید برای مصرف امور ایرانی تهیه کرد که این تمبر ها نیز مورد توجه قرار نگرفت و عینا به پاریس مسترد شد 0بنا بر این ، اولین تمبر ایران را نمیتوان یک تمبر رسمی به حساب آورد0زیرا با اینکه حایز کلیه مشخصات تمبر بود هیچگاه رسما در پست ایران مورد استفاده قرار نگرفت 0 حتا سه سال پس از این ماجرا نیز ، هنوز کسی که بتواند در زمینه تمبر کار مثبتی انجام دهد ، پیدا نشد، موضوع تمبر از حرارت نیفتاده بود تا سر انجام شخصی به نام بار که هنوز نواد گان او در فرانسه شهرت دارند،موفق شد کلیشه اولین تمبر رسمی ایران را که
با ب طبع شاه قاجار باشد در پاریس تهیه کند0 نمونه این تمبرها در یک نقش واحد و در دونمونه بی دندانه و با دندانه رسما برای تمبرهای یک شاهی،دو شاهی،چهار شاهی و هشت شاهی انتخاب شد و کلیه تمبرهای شیر و خورشیدی اول ایران از روی این کلیشه ها به چاپ رسید0 تمبر های مزبور در پنج کلیشه به رنگهای آبی،قرمز،سبز،و بنفش تهیه شده بود0 در این تمبرها شیر و خورشید به عنوان نشان رسمی دولت ایران ، درون دایره ای قرار دارد0 دور شیر از زنجیرهای با 86 دانه مروارید مانند، احاطه شده و بهای هر تمبر با عد د فارسی در گوشه های تصویر دیده میشود0 نمونه های بار در پنج کلیشه ( لوح مسی ) تهیه شده و اولین طرح هایی بود که برای تمامی تمبرهای شیر و خورشید ( که به عنوان قدیمی ترین تمبرهای ایران در سال های 1247 تا 1255 شمسی انتشار یافته است ) ساخته شد0 عدهای معتقدند که فکر انتشار تمبر در ایران اولین بار توسط میرزا حسین خان قزوینی ( مشیرالوله ) که سفیر کبیر ایران در دربار عثمانی بود و بعدها به صدارت رسید تلقین گردید، زیرا در آن زمان تنها دولتی که به انتشار تمبر دست زده بود دولت عثمانی بود0 هم او بود که چند سال بعد به خیال تعقیب اقدامات میرزا تقی خان امیر کبیر، شاه را به سفر اروپا ترغیب کرد و جمعی او را بعد از امیر کبیر با کفایت ترین صدراعظم زمان نا صرالدین شاه می دانند 0 چاپ اولین تمبر رسمی ایران حاوی نقش شیر و خورشید درون دایره بسیار ظریف انجام گرفته و به هیچ وجه نمی توان آن را با تمبرهایی که بعدا از روی کلیشه آن در تهران تهیه شد مقایسه کرد0 بهر حال ، از ،
نمونه  طرح بار
 طرح ریستر معروف به شیر خوابیده
کلیشه این تمبر، یکسری تمبر در بلوک های چهارتایی در تهران منتشر شد که آنها را تک تک بریده، مورد استفاده پستی قرار می دادند 0 این تمبرها به نام سری « باقری » معروف است ولی جالب این که هنوز وجه تسمیه آن به درستی معلوم نیست0 در سری باقری رنگ تمبرها یکنواخت و ثابت نیست واز لحاظ سیری وروشنی در هر تمبر، می توان انواع مختلف یافت و بعضی کاتالوگ های خارجی شمارههای جداگانه ای برای این اختلاف رنگ ها قایل شده اند0 نمونه هایی نیز بصورت چاپ دو رو و یا به طور وارو وجود دارد که هر یک قیمت جداگانه ای دارد0 به طور کلی اولین سری تمبر ایران روی کاغذ های مختلف از جمله نازک، متوسط، ابریشمی نازک وضخیم چاپ شده است0 مورخان نوشته اند : « ناصرالدین شاه در اولین سفر خود به کشورهای اروپا از جمله اتریش، در اندک مدتی متوجه نظم و ترتیب تشکیلات پستی اروپا شد که با چه رویه صحیحی ارسالپاکات و مطبوعات از شهری به شهر دیگر و از کشوری به کشور دیگر انجام میشود0 لذا تصمیم گرفت به پست جدید ایران نیز که بنیانگدار آن امیر کبیربود سروسامانی بدهد0 به دنبال این تصمیم در ملاقاتی که با فرانسواژوزف اول امپراتور اتریش به عمل آورد، درخواست کرد یک کارشناس اتریشی به ایران اعزام دارد تا به اصطلاح د ستی به سرو گوش پست ایران بکشد0 امپراتور اتریش بلافاصله به اداره پست دستور داد تا یک نفر از ورزیده ترین کارمندان خود را در اختیار دولت ایران قرار دهد 0 پس از مذاکرات زیاد سر انجام شوالیه گوستاو فن ریدرر نامزد این مقام شد و در 24 فوریه 1875 میلادی (26 محرم 1292 قمری ) وارد ایران گردید0
وی یک ماه پس از ورود کلاس کار آموزی ارسال نامه و پاکات پستی دایر کرد و شخصا به کارآموزی داوطلبان پرداخت0 ضمنآ برای تشویق افراد کارورز، جوایزی ترتیب داد که فوق العاده موثر واقع شد0 ریدرر همچنین دستور داد برای نامه رسان ها لباس متحد الشکل تهیه شود0 این نامه رسان ها یک شیپور با بند چرمی به گردن داشتند و در کوچه ها، پستچی شیپور را به صدا در می آورد و تمام اهالی متوجه می شدند که پستچی آمده و نامه آورده است » 0

این مقاله ادامه خواهد داشت